Debaty sejmoweXIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Jana Kulasa (nr pisma SPS-0202-6455/01 z dnia 30 kwietnia br.) w sprawie realizacji ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich uprzejmie wyjaśniam:    1. Rozpoczęcie prac nad systemem kredytów studenckich poprzedzała analiza systemu pomocy w Polsce i w innych krajach. Oceniając funkcjonujący system pomocy państwa jako niewystarczający w stosunku do potrzeb studentów, rozpoczęto działania mające na celu wprowadzenie uzupełniającej formy pomocy zwrotnej, która zapewniłaby rozszerzenie dostępu do szkolnictwa wyższego, i takie założenia zostały spełnione. O kredyt może ubiegać się każdy student bez względu na rodzaj uczelni, w której studiuje (państwowa, niepaństwowa), a także system studiów (studia dzienne, wieczorowe, zaoczne i eksternistyczne), przy czym pierwszeństwo mają studenci o najniższych dochodach w rodzinie.    2. Obecnie z kredytów studenckich skorzystało 152 tys. studentów, czyli około 10% wszystkich studentów. W ciągu trzech lat funkcjonowania systemu banki udzielały kredytów studentom, których miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekroczył w roku akademickim 1998/1999 - 800 zł, w roku 1999/2000 - 550 zł, a w roku 2000/2001 - 750 zł. Z kredytów korzystają przede wszystkim studenci pochodzący ze średnich i małych miast, w drugiej kolejności z obszarów wiejskich, a najmniejszą grupę kredytobiorców stanowi młodzież z dużych aglomeracji miejskich.    3. W 2001 r. na kredyty studenckie zaplanowano w budżecie 188 mln zł, czyli o 27% więcej niż w roku ubiegłym. Z pewnością znaczny wzrost nakładów budżetowych na kredyty studenckie spowodowałby zwiększenie skuteczności tej formy pomocy materialnej dla studentów. Jednak poziom dotowania systemu kredytów jest pochodną możliwości finansowych naszego państwa.    4. W ostatnich dwóch latach funkcjonowania systemu kredytów studenckich wprowadzono szereg zmian mających na celu uszczegółowienie przepisów i usprawnienie funkcjonowania procedur bankowych, jednak największe znaczenie dla kredytobiorców miały moim zdaniem:    - zmiany w definicji liczenia dochodu na osobę w rodzinie studenta, które w przypadku samodzielności finansowej studenta umożliwiły liczenie dochodu bez uwzględniania dochodu jego rodziców,    - wprowadzenie przepisów stwarzających podstawy do uruchomienia poręczeń przez ministra finansów w ramach Krajowego Funduszu Poręczeń Kredytowych zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego.    5. Formy monitorowania przez MEN systemu kredytów studenckich:    - opracowywanie w maju każdego roku raportu z wykonania kredytów studenckich na podstawie danych statystycznych przekazywanych przez poszczególne banki kredytujące w zakresie: liczby kredytobiorców w podziale na uczelnie, kierunki i systemy studiów (studia dzienne, zaoczne, wieczorowe), liczby złożonych i zakwalifikowanych wniosków kredytowych, liczby studentów, którzy zrezygnowali z podpisania umowy kredytowej lub nie podpisali jej z powodu braku poręczycieli, a także liczby kredytów spłaconych, spłacanych i umorzonych (częściowo i całkowicie),    - wyznaczenie maksymalnej wysokości dochodu uprawniającego do ubiegania się o kredyt studencki na podstawie możliwości finansowych Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich i informacji przekazanych przez banki na temat dochodowości studentów ubiegających się o kredyt (liczby studentów w ramach poszczególnych przedziałów dochodów od 0-50 zł, 51-100 zł, ... powyżej 1500 zł),    - analizowanie działalności i sytuacji finansowej Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich - zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego - na podstawie przekazywanych przez BGK do zatwierdzenia rocznych planów finansowych (plany te podlegają również uzgodnieniu z ministrem finansów i ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego), a także sprawozdań z działalności i wyników funduszu,    - analizowanie głosów i opinii środowiska studenckiego, władz uczelni, ministra finansów i Banku Gospodarstwa Krajowego wypowiadanych na temat kredytów w trakcie posiedzeń Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, analizowanie uchwał komisji,    - zamówienie i sfinansowanie przez MEN raportu na temat ˝Dostępności wyższego wykształcenia - społecznych i materialnych uwarunkowań˝ - badania opartego na danych z ogólnopolskiej ankiety przeprowadzonej wśród 2 tys. studentów.    6. Najpilniejsze propozycje i zmiany organizacyjno-prawne mające na celu upowszechnienie kredytów:    - wzrost nakładów zapewniający dalsze rozszerzenie systemu kredytów, czyli kontynuację wcześniej udzielonych kredytów i podpisywanie każdego roku dodatkowo 25-30 tys. nowych umów kredytowych. Niestety możliwości finansowe naszego państwa nie pozwalają - podobnie jak w momencie uchwalenia ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich - na realizację przepisów w zakresie pożyczek studenckich. Natomiast podjęcie decyzji o uruchomieniu pożyczek bez odpowiedniego wzrostu dotacji na ten cel spowodowałoby drastyczne zmniejszenie liczby kredytów i tym samym godziłoby w interes środowiska studenckiego,    - konieczność zwiększenia wysokości kredytu studenckiego. Rewaloryzacja miesięcznej raty kredytu jest problemem, który każdego roku jest zgłaszany i dyskutowany z ministrem finansów. Wobec braku w tegorocznym budżecie stosownych środków finansowych na ten cel resort edukacji - zgodnie z uchwałą Komisji Pożyczek i Kredytów Studenckich - podjął decyzję o zwiększeniu liczby nowych kredytów kosztem podwyższenia wysokości miesięcznej raty kredytu. Decyzja ta była również podyktowana wzrostem bankowych stóp procentowych wpływających na zmniejszenie możliwości finansowania dopłat do oprocentowania kredytów ze środków Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. Wysokość kredytu nie była zmieniana od trzech lat, w związku z powyższym dalsze utrzymywanie wysokości miesięcznej raty na tym samym poziomie wydaje się niemożliwe,    - kontynuacja działań mająca na celu rozszerzenie systemu poręczeń. Kredyt studencki jest pomocą zwrotną i z uwagi na przepisy Prawa bankowego banki, udzielając kredytu, żądają zabezpieczenia jego spłaty. Z powodu braku poręczycieli w pierwszym roku funkcjonowania systemu banki odrzuciły 10,7 tys. wniosków, co stanowiło 9,8% zakwalifikowanych wniosków. Ministerstwo Edukacji Narodowej, widząc problem i rozmiary braku możliwości sprostania przez studentów wymogom banków w zakresie zabezpieczenia spłaty kredytu, dokonało zmian w przepisach, stwarzając podstawy do uruchomienia poręczeń przez ministra finansów w ramach Krajowego Funduszu Poręczeń Kredytowych zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego. W drugim roku po wprowadzeniu poręczeń BGK liczba odrzuconych wniosków z powodu braku poręczeń spadła do 1,5 tys., co stanowiło 4,8% zakwalifikowanych wniosków. Warunki udzielania poręczeń ustalone w umowie między ministrem finansów a BGK nie rozwiązały ostatecznie problemu. Nadal zamierzam prowadzić rozmowy z ministrem finansów i Bankiem Gospodarstwa Krajowego w sprawie złagodzenia kryteriów udzielania poręczeń, zarówno w zakresie zwiększenia progu dochodu jak i wysokości kapitału obejmowanego poręczeniem BGK.    Równocześnie uprzejmie informuję, iż wprowadzono już wspierane przez MEN zmiany w przepisach, dające możliwość Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa udzielania poręczeń studentom z obszarów wiejskich. Agencja podpisała porozumienia z trzema bankami (trwają jeszcze rozmowy z pozostałymi bankami) i udzieliła już pierwszych poręczeń.    7. Ponownie zwracam uwagę, iż decyzje w sprawach kredytów studenckich były i są podejmowane w warunkach, na jakie pozwala sytuacja finansowa naszego państwa. Tegoroczny prawie 27% wzrost dotacji Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich pozwolił na dalsze rozszerzenie kredytów studenckich. Ze wstępnych danych statystycznych przekazanych przez banki w kwietniu br. wynika, iż liczba osób korzystających z kredytów wzrosła ze 128 tys. do 152 tys. W mojej ocenie, popartej symulacjami przeprowadzonymi przez Bank Gospodarstwa Krajowego, realizacja podpisanych i zawieranie każdego roku dodatkowych 25-30 tys. umów kredytowych, a także rewaloryzacja miesięcznej wysokości raty kredytu będzie wymagała od 2002 r. - o czym Ministerstwo Edukacji Narodowej informowało już od momentu wyboru modelu funkcjonowania kredytów - prawie podwojenia dotacji budżetowej na ten cel (w załączeniu prognoza Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich do roku 2005).*)    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Jerzy Zdrada    Warszawa, dnia 15 maja 2001 r.