Debaty sejmoweXIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie egzekwowania należności Funduszu Alimentacyjnego

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie egzekwowania należności Funduszu Alimentacyjnego znak: SPS-0202-4445/00, uprzejmie wyjaśniam:    Istotą Funduszu Alimentacyjnego jest przyznawanie świadczeń osobom, które spełniają warunki określone w ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o Funduszu Alimentacyjnym (DzU z 1991 r., nr 445, poz. 200 ze zm. DzU z 1999 r., nr 90, poz. 1000), w przypadku gdy egzekucja zasądzonych alimentów jest bezskuteczna całkowicie lub częściowo. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z przepisami powołanej ustawy, jest dysponentem Funduszu Alimentacyjnego, jednakże egzekucję należności Funduszu prowadzą komornicy sądowi, którzy zobowiązani są do przekazywania kwot wyegzekwowanych od osób zobowiązań aż do pełnego pokrycia należności Funduszu. ZUS jest jedynie partnerem wspomagającym organ egzekucyjny i dokłada wszelkich prawem przewidzianych działań, aby w jak największym stopniu były odzyskane wypłacone z Funduszu świadczenia.    Działania te polegają na:    - przeprowadzeniu nie rzadziej niż raz na pół roku osobistych i korespondencyjnych interwencji u komorników sądowych,    - wnoszeniu skarg na czynności komornika do prezesa właściwego sądu rejonowego w przypadku stwierdzenia, że przyczyną bezskuteczności egzekucji należności Funduszu Alimentacyjnego jest niepodejmowanie przez komornika sądowego czynności egzekucyjnych,    - organizowaniu, nie rzadziej niż raz na pół roku, narad z komornikami sądowymi z udziałem prezesa sądu okręgowego i prezesów sądów rejonowych,    - przeprowadzaniu, w przypadku długoterminowej bezskuteczności egzekucji, własnych kontroli doraźnych, w celu ustalenia sytuacji majątkowej dłużnika Funduszu Alimentacyjnego i przekazywaniu efektywnych ustaleń kontroli komornikom w formie wskazania praw majątkowych dłużnika, z których możliwe jest dochodzenie należności Funduszu,    - przeprowadzeniu akcji informowania dłużników Funduszu Alimentacyjnego oraz komorników sądowych o stanie zadłużenia wobec Funduszu,    - informowaniu prokuratur rejonowych o podejrzeniu popełnienia przestępstwa niealimentacji (art. 209 § 1 K.k.); w przypadku posiadania przez pracowników komórki alimentów istotnych w sprawie niealimentacji wiadomości, występowania do prokuratury rejonowej z wnioskiem o przesłuchanie w charakterze świadków pracowników oddziału,    - występowaniu do organów paszportowych z wnioskami o unieważnienie paszportów lub odmowę ich wydania, w stosunku do osób nagminnie uchylających się od uregulowania zadłużenia Funduszu Alimentacyjnego.    Jednak pomimo podejmowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych działań, możliwości odzyskania należności Funduszu są ograniczone. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego pozwalają komornikom sądowym na podejmowanie czynności egzekucyjnych wobec dłużników Funduszu nie częściej niż raz w roku. Jedyną formą dyscyplinującą komorników, dopuszczalną do zastosowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jest skarga na jego czynności, wnoszona do sądu rejonowego, a także zażalenie na postanowienie sądu, co jest stosowane. W 1999 r. oddziały ZUS złożyły 41 skarg na czynności komorników i zażaleń na postanowienia sądu. Równocześnie w tym samym okresie oddziały złożyły do prokuratur rejonowych 22 108 doniesień o przestępstwie niealimentacji. Natomiast komornicy złożyli 24 376 takich doniesień. Niejednokrotnie jednak postępowania karne wobec osób niewywiązujących się z obowiązku alimentacji są umarzane bądź zawieszane z uwagi na brak cech przestępstwa, co nie wpływa korzystnie na poprawę efektywności odzyskania należności Funduszu. Także fakt, że sądy, kierując się usprawiedliwionymi potrzebami osób uprawnionych, zasądzają alimenty, nie uwzględniając możliwości płatniczych osób zobowiązanych do alimentów, nie wpływa pozytywnie na skuteczność egzekucji. Na przestrzeni lat zauważalny jest wzrost przeciętnej miesięcznej wysokości wypłacanych świadczeń i tak np. w 1995 r. - 72,33 zł, a w 1999 r. - 155,63 zł.    W związku z powyższym zadłużenia osób zobowiązanych do alimentacji ulegają wzrostowi, a tym samym maleją szanse na wyegzekwowanie wypłaconych świadczeń z Funduszu. Także przeciętna miesięczna liczba osób uprawnionych do świadczeń wzrosła z 340 618 w 1995 r. do 421 287 w 1999 r. Wzrost liczby osób uprawnionych świadczy o tym, że egzekucja alimentów staje się bezskuteczna do coraz większej liczby osób zobowiązanych. Podkreślić należy, że znaczący wpływ na wysokość odzyskiwania należności Funduszu ma środowisko, z którego pochodzą osoby zobowiązane do alimentacji oraz sytuacja na rynku pracy. Dłużnicy Funduszu to w większości osoby, które z uwagi na niskie kwalifikacje zawodowe lub ich brak mają znikome szanse w podejmowaniu stałego zatrudnienia, utraciły prawo do zasiłków dla bezrobotnych, otrzymują niskie renty lub emerytury. Ponadto wielu z nich przebywa w zakładach karnych, nie będąc w tym okresie zatrudniani. Z tego też powodu nie jest możliwe zahamowanie wzrostu zadłużeń.    Wprowadzenie od czerwca 2000 r. kryterium dochodowego również nie przyniosło oczekiwanych efektów w zakresie ograniczenia liczby osób pobierających świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, a tym samym ograniczenia wydatków Funduszu. Górna granica dochodu na jedną osobę w rodzinie, uprawniająca do świadczeń z Funduszu, została ustalona w wysokości 60% przeciętnego wynagrodzenia za rok kalendarzowy poprzedzający okres, na który przyznano świadczenia. Strona rządowa wnioskowała o ustalenie dochodu w wysokości 50% przeciętnego wynagrodzenia. W maju br. oddziały zakładu przeprowadziły weryfikację uprawnień do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Weryfikacją objętych zostało 286 318 świadczeniobiorców. W jej wyniku wypłaty świadczeń z Funduszu zaprzestano jedynie 7368 świadczeniobiorcom z powodu przekroczenia granicy dochodu, co stanowi 1,7% objętych weryfikacją.    Pomimo trudności związanych z odzyskaniem należności Funduszu wskaźnik pokrycia wydatków Funduszu Alimentacyjnego na przestrzeni ostatnich 5 lat utrzymuje się prawie na niezmiennym poziomie od 17,1% w 1995 r. do 18,2% w 1999 r. Brak jest zatem podstaw do uogólnienia, że ZUS nie podejmuje skutecznych działań w celu zwiększenia wskaźnika ściągalności należności Funduszu. Sprawa odzyskiwania od zobowiązanych wypłaconych w ich zastępstwie świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego jest przedmiotem szczególnej uwagi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.    Podsekretarz stanu    Grażyna Gęsicka    Warszawa, 21 sierpnia 2000 r.