Debaty sejmoweXIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie działalności Komisji Konkordatowej

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Tadeusza Jacka Zielińskiego uprzejmie informuję, co następuje.    I. Powołanie Rządowej Komisji Konkordatowej    Powołanie i ustalenie składu rządowej komisji zostało dokonane decyzją prezesa Rady Ministrów z dnia 25 maja 1998 r. na podstawie art. 12 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o organizacji i trybie prac Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów (DzU nr 106, poz. 492, z późn. zm.). Zobowiązanie rządu RP do powołania komisji wynika w szczególności z art. 22 ust. 2 konkordatu zawartego między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (DzU z 1998 r. nr 51, poz. 318). Równocześnie Ojciec Święty Jan Paweł II powołał Kościelną Komisję Konkordatową oraz ustalił jej skład i przewodniczącego. Nuncjatura Apostolska w Warszawie poinformowała o treści decyzji Ojca Świętego w komunikacie z dnia 11 maja 1998 r. Obie komisje, rządowa i kościelna, są niezależne i autonomiczne w swoich pracach i obradują na wspólnych posiedzeniach.    II. Zadania i tryb pracy Komisji Konkordatowej    Zadaniem działalności komisji jest wyłącznie prowadzenie prac nad wdrażaniem w życie postanowień konkordatu i tylko w jego zakresie oraz prace nad ˝sprawami finansowymi instytucji i dóbr kościelnych oraz duchowieństwa˝ przy przyjęciu za punkt wyjścia obowiązującego ustawodawstwa polskiego i przepisów kościelnych (art. 22 ust. 2 konkordatu).    Dodatkowo ramy prac komisji w zakresie finansowym wyznacza pkt 6 deklaracji rządu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 1997 r. w celu zapewnienia jasnej wykładni przepisów konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie w dniu 28 lipca 1993 r. (MP nr 4, poz. 51, z dnia 26 stycznia 1998 r.), który stanowi, że ˝konkordat uznaje określone ustawodawstwem polskim kompetencje organów państwowych do regulowania kwestii finansowych i podatkowych kościelnych osób prawnych i fizycznych. W tym celu strona państwowa zapozna się z opinią strony kościelnej w łonie odpowiedniej komisji...˝.    Komisja zajmuje się także wyjaśnianiem bieżących spraw związanych ze stosowaniem konkordatu na styku administracja rządowa - Kościół poprzez uzyskiwanie stosowanych informacji z właściwych resortów. Nie jest natomiast zadaniem Komisji Konkordatowej wypełnianie dyspozycji art. 27 konkordatu, o którym wspomina pan poseł w swojej interpelacji. Zgodnie bowiem z tym artykułem ˝sprawy wymagające owych lub dodatkowych rozwiązań będą regulowane na drodze nowych umów między układającymi się stronami albo uzgodnień między rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencją Episkopatu Polski, upoważnioną do tego przez Stolicę Apostolską˝.    Partnerem do ewentualnych uzgodnień, o których mowa wyżej, byłaby bowiem dla strony państwowej tylko Konferencja Episkopatu Polski, nie zaś Kościelna Komisja Konkordatowa. Należy tutaj przypomnieć, iż po wejściu w życie konkordatu stosunki państwo-Kościół katolicki są stosunkami pomiędzy podmiotami prawa międzynarodowymi, a więc pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Stolicą Apostolską, zaś Konferencja Episkopatu Polski do wszelkich nowych lub dodatkowych rozwiązań musiałaby posiadać upoważnienie Stolicy Apostolskiej.    Komisje Konkordatowe - Rządowa i Kościelna - są niezależne w swoich pracach i spotykają się na wspólnych plenarnych posiedzeniach w celu dokonania ostatecznych ustaleń i zatwierdzania uzgodnień dokonywanych w ramach zespołów roboczych. Aktualnie pracują trzy zespoły robocze do spraw:    a) szkolnictwa,    b) duszpasterstwa w szpitalach i więzieniach,    c) ekonomicznych.    Zespół do spraw ekonomicznych został powołany dopiero dnia 6 listopada 2000 r. Wcześniej pracował zespół do spraw ubezpieczeń i finansowych, zajmujący się głównie kwestiami zmian w ramach reformy ubezpieczeń oraz wstępnie tezami co do reformy Funduszu Kościelnego.    III. Skład Rządowej i Kościelnej Komisji Konkordatowej    W skład Rządowej Komisji Konkordatowej wchodzą minister Teresa Kamińska - sekretarz stanu, szef doradców prezesa Rady Ministrów - jako przewodnicząca komisji oraz jako członkowie:    1. minister Janusz Niemcewicz - podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości,    2. minister Krzysztof Ners - podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów,    3. Zbigniew Cieślak, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji.    W skład Komisji Konkordatowej został powołany także pan minister Janusz Stańczyk, w maju 1998 r. pełniący funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Aktualnie z racji wyjazdu ministra Stańczyka na placówkę dyplomatyczną w komisji jest jeden wakat. W najbliższym czasie spodziewana jest nominacja na zwolnione miejsce kompetentnej osoby z MSZ.    W skład Kościelnej Komisji Konkordatowej wchodzą według informacji Nuncjatury Apostolskiej w Warszawie: ks. bp Tadeusz Pieronek jako przewodniczący Kościelnej Komisji Konkordatowej oraz jako członkowie:    1. ks. dr Witold Adamczewski SJ, przedstawiciel Nuncjatury Apostolskiej,    2. ks. bp Zygmunt Kamiński, przewodniczący Rady Prawnej KEP,    3. ks. bp Piotr Libera, sekretarz generalny KEP,    4. ks. prof. dr hab. Remigiusz Sobański, wikariusz sądowy metropolity krakowskiego.    IV. Dotychczasowe prace Komisji Konkordatowej i ich publikacja    Na wstępie niniejszego punktu wyjaśnić należy, jaki jest skutek prac Komisji Konkordatowej. Komisja Konkordatowa nie podejmuje władczych decyzji i rozstrzygnięć, jest jedynie forum zapoznawania się z opinią strony kościelnej i dokonywania z nią uzgodnień zagadnień wynikających z dyspozycji konkordatu. Uzgodnienia podjęte w ramach prac komisji dla ich wejścia w życie przekładać się muszą na działania podmiotów konstytucyjnie uprawnionych do podejmowania działań władczych. O ile więc w toku prac komisji dokonuje się uzgodnienia np. przepisów dostosowujących polskie prawo do wymagań konkordatu, to zmiany te mogą być wprowadzone w życie np. poprzez inicjatywę legislacyjną Rady Ministrów lub też poprzez dokonywane w granicach upoważnień ustawowych nowelizacje aktów wykonawczych. Uzgodnienia komisji mogą też być konsumowane w postaci wyjaśnień co do stosowania prawa, przekazywanych przez właściwego ministra w drodze podległości służbowej do podległych mu jednostek. Wobec powyższego uzgodnienia komisji, jako iż nie są źródłami prawa, nie są publikowane w żadnym publikatorze aktów prawnych. Zwyczajem jest natomiast, że w przypadku spraw istotnych, zakończonych uzgodnieniem, ustala się ze stroną kościelną krótką informację prasową.    Co do dotychczasowych prac komisji, to zauważyć należy na wstępie, że niektóre normy konkordatu znalazły już uregulowanie w ustawach przyjętych przez Sejm poprzedniej kadencji i nie były one przedmiotem prac Komisji Konkordatowej, powołanej dopiero w maju 1998 r., jak np. finansowanie przez państwo Papieskiej Akademii Teologiczne w Krakowie (ustawa z dnia 26 czerwca 1997 r. o finansowaniu Papieskiej Akademii Teologicznej z budżetu państwa) czy też gwarancja nienaruszalności miejsc grzebania zmarłych (art. 8 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r.).    Przedmiotem prac i uzgodnień na forum Komisji Konkordatowej były natomiast:    a) projekt ustawy o zmianie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Prawo o aktach stanu cywilnego - w zakresie dotyczącym wymogów zawierania małżeństw ze skutkami cywilnymi - w związku z art. 10 konkordatu,    b) projekt ustawy o zmianie ustawy o stosunku państwa do Kościoła katolickiego oraz o zmianie innych ustaw, zasadniczo co do organizacji pielgrzymek. Data wpływu do Sejmu: 5 sierpnia 1999 r. - dotychczas nie uchwalona,    c) projekt rozporządzenia w sprawie wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych w zakładach opieki zdrowotnej i społecznej,    d) projekt rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów,    e) projekt umowy między rządem RP a Konferencją Episkopatu Polski w sprawie statusu prawnego szkół wyższych i wydziałów teologii katolickiej na uniwersytetach państwowych oraz trybu i zakresu uznawania przez państwo kościelnych stopni i tytułów (art. 15 ust. 2 konkordatu),    f) projekt rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie szczegółowych zasad wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych w zakładach karnych,    g) projekt rozporządzenia ministra edukacji narodowej zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych,    h) uzgodnienie trybu potwierdzania przez władze państwowe uzyskania osobowości prawnej przez instytucje kościelne w związku z art. 4 ust. 2 i 3, art. 6 konkordatu,    i) uzgodnienie projektu umowy pomiędzy zakładem karnym a kapelanem, określającej zasady pracy kapelana,    j) dodatkowo prowadzono wyjaśnienia w sprawach m.in.: wezwań alumnów szkół wyższych do odbycia służby wojskowej czy też leczenia misjonarzy w świetle nowych przepisów ubezpieczeniowych.    V. Prace aktualnie prowadzone i plany pracy komisji w przewidywanej przyszłości    Zauważyć należy, że wprowadzono już wiele przepisów dotyczących dostosowania polskiego prawa do wymogów konkordatu (umowy międzynarodowej). Aktualnie kontynuowane są prace w zespołach roboczych. Prace te dotyczą w szczególności:    a) kwestii zniesienia różnic w opłatach ponoszonych przez nupturientów przy zawieraniu małżeństwa konkordatowego i małżeństwa cywilnego,    b) reformy Funduszu Kościelnego. Nowo powołany zespół ds. ekonomicznych zajmie się głównie pracami nad reformą tego funduszu, który powstał i działa na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (DzU nr 9, poz. 87 z dnia 23 marca 1950 r.). Wejście w życie ustawy o systemie ubezpieczenia społecznego oraz ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym nałożyło na Fundusz Kościelny nowe zadania. Są to m.in. zadania związane z finansowaniem składek wynikających z konstrukcji tych systemów. Obecna ustawa, powołująca do życia Fundusz Kościelny, nie spełnia już wymagań nowego systemu prawa i wymaga dostosowania do zmienionych realiów oraz do przepisów konkordatu.    W najbliższej przewidywanej przyszłości Komisja Konkordatowa będzie kontynuowała prace wskazane wyżej oraz będzie zajmowała się w szczególności zagadnieniami takimi jak: organy nadzoru pedagogicznego i zasady sprawowania tego nadzoru w zakresie religii, ustanowienia pojęcia placówki o uprawnieniach publicznych, udostępniania dóbr kultury będących własnością lub pozostających we władaniu. Dodatkowo w art. 22 konkordatu przewidziano zrównanie pod względem prawnym działalności humanitarnej, charytatywno-opiekuńczej, naukowej i oświatowo-wychowawczej podejmowanej przez kościelne osoby prawne z działalnością służącą analogicznym celom, prowadzoną przez instytucje państwowe. Wydaje się, że w wyżej wymienionym zakresie będą ponadto wymagać zmiany ustawa o pomocy społecznej i ustawa o zakładach opieki zdrowotnej.    Należy w tym miejscu podkreślić także, że zmiany ustawodawstwa w związku z postanowieniami konkordatu powinny być wprowadzone w formule obejmującej nie tylko Kościół katolicki, ale także - ze względu na zasadę równości wyznań - inne kościoły posiadające ustawę o stosunkach z państwem.    Sekretarz stanu    Teresa Kamińska    Warszawa, dnia 5 grudnia 2000 r.