Debaty sejmoweXIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie podjęcia działań w celu poprawy trudnej sytuacji w przemyśle ziemniaczanym

   Przedkładam stanowisko resortu rolnictwa i gospodarki żywnościowej w sprawie problemów związanych z funkcjonowaniem sektora ziemniaczanego, zgłoszonych przez pana Marka Kaczyńskiego, posła Klubu Parlamentarnego AWS, w interpelacji poselskiej z dnia 19 kwietnia 1999 r. Stanowisko to uwzględnia równocześnie opinie przekazane przez inne zainteresowane resorty, w tym Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Gospodarki oraz Agencję Rynku Rolnego.    1. Ustanowienie dopłat do eksportu nadwyżki skrobi z produkcji 1998 r. w ilości 25 tys. ton.    Minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej pismem z 15 marca 1998 r. wystąpił do prezesa Agencji Rynku Rolnego o zastosowanie interwencji na rynku skrobi ziemniaczanej. Eksport skrobi w tej ilości spowodowałby zmniejszenie zapasów do 20 tys. ton (na dzień 31 sierpnia 1999 r., tj. początek nowej kampanii produkcyjnej).    Zgodnie z informacją przedstawioną przez prezesa Agencji Rynku Rolnego na posiedzeniu sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 7 kwietnia br. dopłaty do eksportu nie są możliwe ze względu na brak środków finansowych.    2. Uruchomienie dopłat do kredytów preferencyjnych na realizację zadań zawartych w znowelizowanym programie restrukturyzacji przetwórstwa ziemniaka na skrobię w Polsce. Projekt ˝Znowelizowanego branżowego programu restrukturyzacji przetwórstwa ziemniaka na skrobię w Polsce˝ znajduje się obecnie w fazie uzgodnień. Po dokonaniu tych uzgodnień omawiany projekt przedstawiony zostanie do akceptacji kierownictwu resortu rolnictwa i gospodarki żywnościowej, a po jego zatwierdzeniu przekazany do realizacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.    Warunkiem jednak realizacji powyższego programu przez agencję jest przyznanie branży już w 1999 r. kredytów preferencyjnych na kwotę 113 mln zł oraz dopłat do tych kredytów z budżetu na kwotę 12,5 mln zł. Kolejnym warunkiem realizacji programu jest uzyskanie od 2000 r. środków pomocowych z Unii Europejskiej w kwocie ok. 267,5 mln zł (w trzech transzach po ok. 89 mln zł rocznie).    3. Ustanowienie pilnej ścieżki legislacyjnej dla wprowadzenia ustawy o regulacji rynku skrobi ziemniaczanej.    Przygotowywany projekt ustawy o regulacji rynku skrobi w Polsce uwzględniający wprowadzenie:    - premii dla producentów skrobi ziemniaczanej,    - cen minimalnych płaconych plantatorom ziemniaków przez producentów skrobi,    - płatności kompensacyjnych wypłacanych plantatorom ziemniaków,    - dopłat do eksportu skrobi ziemniaczanej,    znajduje się obecnie w trakcie uzgodnień wewnątrzresortowych.    Ze względu na wagę i znaczenie przedstawionych regulacji oraz koszty ich wdrożenia finansowane przez budżet (rok 1999 - 15 mln zł jako dopłaty do eksportu; rok 2002 - 25,4 mln zł - globalne koszty związane z wprowadzeniem wszystkich uregulowań) analiza zapisów projektu ustawy i dokonane na jej podstawie odpowiednie uzgodnienia muszą być prowadzone w sposób dokładny i precyzyjny, uwzględniający możliwość zapreliminowania w budżecie państwa określonej puli środków finansowych.    Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej będzie zabiegało o nadanie projektowi ustawy trybu pilnej ścieżki legislacyjnej, ale decyzja co do jej ustanowienia leży wyłącznie w kompetencji rządu.    4. Spowodowanie zakazu importu skrobi i jej pochodnych do roku 2000.    Zgodnie ze zobowiązaniami Polski do WTO ograniczenia w imporcie można wprowadzić w oparciu o artykuł XIX GATT traktujący o nadzwyczajnych działaniach dotyczących importu określonych produktów (z procedurą zgodną z porozumieniem WTO w sprawie środków ochronnych). Aby działania takie mogły być podjęte, muszą być spełnione następujące warunki:    - udokumentowany, nadmierny import jakiegokolwiek produktu w tak zwiększonych ilościach i na takich warunkach, że zagraża to interesom krajowych producentów analogicznych wyrobów (art. XIX p. 1 (a) i (b),    - działania podjęte w oparciu o artykuł XIX GATT w sprawie środków ochronnych muszą być zgodne z ustawą o ochronie przed nadmiernym przywozem towarów na polski obszar celny - z dnia 11 grudnia 1997 r. Procedura ograniczeń importu na podstawie artykułu XIX GATT jest jednak procedurą długotrwałą (konieczność przeprowadzenia konsultacji ze stronami zainteresowanymi w eksporcie danego produktu i udzielenie stosownych rekompensat za czasowe wycofanie koncesji oraz ustanowienie wielkości kontyngentu przynajmniej na poziomie średniej z ostatnich trzech lat). Wnioski o wszczęcie postępowania ochronnego zgodnie z ustawą należy kierować do Ministerstwa Gospodarki.    Zakaz w imporcie może być wprowadzony w oparciu o artykuł XX GATT m.in. w przypadkach koniecznych dla ochrony życia lub zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin (artykuł XX (b) GATT). W tym przypadku warunkiem koniecznym jest przedstawienie dowodu naukowego potwierdzającego, że dany produkt stanowi rzeczywiste zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin. Niemniej istnieją inne możliwości podwyższenia poziomu ochrony celnej. Podwyższenie ochrony przed importem byłoby możliwe poprzez wycofanie preferencji na podstawie klauzul ochronnych (art. 30 Układu Europejskiego, art. 21 umowy Polska - EFTA, art. 27 umowy CEFTA, art. 27 umowy SWH Polska - Litwa i art. 27 umowy SWH Polska - Łotwa). W takim przypadku należy udowodnić poważne szkody dla gospodarki spowodowane nadmiernym importem w wyniku przyznanych preferencji. Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej podejmuje stosowne działania i składa odpowiednie wnioski do Ministerstwa Gospodarki w ww. zakresie, niemniej samo wprowadzenie już środków ochronnych leży w gestii Ministerstwa Gospodarki jako resortu odpowiedzialnego za regulacje taryfowe i pozataryfowe, jak również przestrzeganie zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych.    Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że podczas negocjacji nad nową wersją protokołu 3 do Układu Europejskiego komisja wykazała duże zrozumienie dla trudnej sytuacji sektora skrobiowego w Polsce, godząc się na:    a) utrzymanie podwyższonych stawek celnych na dekstryny, na poziomie 0,12 ECU/kg, oraz na rezygnację z redukcji tych stawek,    b) przeklasyfikowanie jednej dekstryny z grupy towarów przemysłowych do rolnych i utrzymanie przez Polskę jednostronnej ochrony dla tej pozycji taryfy celnej.    Dalsze podwyższanie protekcji w imporcie tego produktu mogłoby wywołać konflikt z UE i utrudnić negocjacje w innych sektorach.    5. Zapewnienie dopłat do kredytów preferencyjnych na skup ziemniaków i magazynowanie wyrobów.    Zagadnienie dotyczące dopłat do kredytów preferencyjnych na skup i przechowanie m.in. ziemniaków i ich przetworów reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1995 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania dopłat do oprocentowania kredytów na cele rolnicze (DzU nr 19, poz. 92, z późn. zm. W § 1 pkt 8 tego rozporządzenia przewiduje się udzielanie dopłat do oprocentowania kredytów bankowych m.in. na skup i przechowywanie ziemniaków oraz ich przetworów). Środki na dopłaty do oprocentowania kredytów ujęte są w ustawie budżetowej na 1999 r.    Z przedstawionego jednak przez Ministerstwo Finansów stanowiska wynika, iż nie istnieje możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych na skup ziemniaków i magazynowanie wyrobów w 1999 r., ponieważ nie zostały one uwzględnione w budżecie.    6. Włączenie problematyki sektora do opracowywanego przez rząd ˝Paktu dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝.    ˝Pakt dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝ obejmuje całokształt problemów związanych z rolnictwem i sektorem gospodarki żywnościowej. Uregulowania zawarte w tym dokumencie będą więc także dotyczyły w różnych aspektach uprawy oraz przetwórstwa ziemniaków.    7. Poszerzenie listy wyrobów skrobiowych z importu objętych badaniem CIS w celu wyeliminowania niezgodności deklaracji z rzeczywistym rodzajem deklarowanych wyrobów.    W 1998 r. minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej, na wniosek przemysłu ziemniaczanego, wystąpił do Centralnego Inspektoratu Standaryzacji o rozszerzenie listy towarów podlegających kontroli standaryzacyjnej. Na liście tej zostały umieszczone:    - skrobia pszenna - 1108 11 00 (pozycja PCN),    - skrobia z manioku - 1108 14 00,    - skrobia z ryżu - 1108 19 10,    - pozostałe - 1108 19 90,    - inulina - 1108 20 00,    - mąka i grysik ziemniaczany - 1105 05 10,    - płatki, grudki i granulki ziemniaczane - 1105 20,    z zaznaczeniem, że wykazem objęte są wyroby przeznaczone dla celów spożywczych.    Wcześniej, zgodnie z sugestiami przemysłu ziemniaczanego, na liście wyrobów objętych badaniami standaryzacyjnymi znalazły się:    - skrobia kukurydziana - PCN 1108 12 00    - dekstryny i inne modyfikowane skrobie - PCN 3505 10,    przeznaczone wyłącznie dla celów spożywczych.    Kontrola standaryzacyjna, która jest prowadzona przez CIS zgodnie z ustawą o państwowym nadzorze standaryzacyjnym towarów rolno-spożywczych w obrocie z zagranicą odnosi się wyłącznie do:    - badania towarów o przeznaczeniu spożywczym, a nie przemysłowym,    - badań w zakresie obowiązujących w kraju przepisów, a w przypadku braku takich regulacji kontrola ta dokonywana jest jedynie w odniesieniu do stwierdzenia zgodności importowanego towaru z warunkami określonymi w kontrakcie.    Z powyższego wynika, że nie ma możliwości zlecenia CIS badań w zakresie artykułów przemysłowych (np. grupa PCN 3809 - półprodukty dla przemysłu papierniczego i włókienniczego produkowane na bazie skrobi) oraz w zakresie niezgodności deklarowanych produktów z ich przeznaczeniem, ponieważ jest on jednostką powołaną do kontroli i interwencji na rynku artykułów żywnościowych i tylko w przypadku zagrożenia jakościowego.    8. Zrównanie taryfy celnej na wszystkie produkty skrobiowe dla krajów CEFTA i EFTA do poziomu taryfy dla krajów Unii Europejskiej.    Odnośnie do wprowadzenia do umowy CEFTA analogicznych zapisów, jakie obowiązują w Unii Europejskiej w zakresie dekstryn i modyfikatów skrobiowych (kod 3505), podejmowane były próby przeklasyfikowania towarów uznanych za przemysłowe w umowie CEFTA na towary rolne, zgodnie z klasyfikacją towarów według zasad WTO (zał. I do porozumienia WTO w sprawie rolnictwa). Taka zmiana pozwoliłaby na traktowanie dekstryn i modyfikatów skrobiowych w umowie CEFTA jako towarów rolnych, wobec których mogłyby być stosowane takie same środki ochronne jak wobec pozostałych towarów rolnych. Sprawa zmiany klasyfikacji towarów w ramach umowy CEFTA była już przedmiotem dyskusji na forum tej organizacji. Do chwili obecnej jednak brak jest zgody pozostałych współpartnerów tej organizacji na powyższe zmiany.    Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej ponownie zwróci się do Ministerstwa Gospodarki o rozważenie zmiany całości zasad wymiany koncesji na towary rolne w ramach umowy CEFTA.    9. Ustanowienie kontyngentu na import skrobi i jej pochodnych z krajów UE, CEFTY i EFTY do poziomu przyznanych Polsce.    Unia Europejska przyznała Polsce roczne preferencyjne kontyngenty na skrobię ziemniaczaną w ramach Układu Europejskiego. Oznacza to, że poza kontyngentem cło w imporcie skrobi z Polski pobierane jest w wysokości stawki celnej klauzuli najwyższego uprzywilejowania obowiązującej w Unii Europejskiej. Polska nie przyznała żadnych preferencji w imporcie skrobi, jak również wycofała preferencje w imporcie produktów skrobiowych z Unią Europejską i z innymi państwami, z którymi ma zawarte umowy o strefach wolnego handlu (SWH). Ustanowienie kontyngentów na import skrobi i produktów skrobiowych w rozumieniu Stowarzyszenia Producentów Skrobi i ich Pochodnych oznaczałoby wprowadzenie ograniczenia jej importu. Kwestia ta została przedstawiona w wyjaśnieniach do pkt. 4.    Zgodnie z zasadami GATT/WTO i polską listą koncesyjną do WTO Polska otworzyła na produkty skrobiowe kontyngent WTO dostępu do rynku. Kontyngent ten został ustalony na następujące pozycje: PCN Nazwa towaru Kwota kontyngentu ustalonego na 1999 r. w tonach Cło w ramach kontyngentu WTO 1105 - mąka, grysik, puder, płatki, granulki i grudki ziemniaczane 584,0 2,5 min. 0,2 ECU/kg 1108 - skrobie 2400,0 30 min. 0,2 ECU/kg 1702 301702 401702 90 - glukoza i syrop glukozowy- glukoza i syrop glukozowy 292,0 40 min. 0,17 ECU/kg 1901 90 99 9 - pozostałe (zabielacz do kawy i herbaty) 120,0 30% 2106 90 30 02106 90 55 0 - syropy izoglukozowe- syropy glukozowe i z maltodekstryny 69,0 20 min. 0,17 ECU/kg 3505 - dekstryny i inne skrobie modyfikowane; kleje oparte na skrobiach, na dekstrynach lub innych modyfikowanych skrobiach 361,0 15 min. 0,2 ECU/kg    Ponadto obowiązują kontyngenty w imporcie z Czech na syrop izoglukozowy i syrop glukozowy i z maltodekstryny w wysokości 66,7 ton o preferencyjnej stawce celnej w wysokości 5% oraz na pozycję 1901 90 99 9 - 33,3 tony po stawce 8%.    10. Zmiana Kodeksu celnego w zakresie procedury uszlachetniania czynnego, w ramach której następuje zwrot cła dla importera z tytułu eksportu produktów gotowych, które zawierają w swoim składzie skrobię czystą lub jej modyfikaty.    W związku z brakiem przepisów umożliwiających wprowadzenie ograniczeń stosowania procedury uszlachetniania czynnego Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w piśmie do Ministerstwa Finansów poparło wniosek o wprowadzenie do Kodeksu celnego określenia warunków ekonomicznych, które szczegółowo precyzowałyby przypadki, w jakich możliwe byłoby stosowanie procedury uszlachetniania czynnego. Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej uznaje zasadność wprowadzenia takich regulacji i wyraża gotowość podjęcia stosownych prac w tej dziedzinie, a w szczególności w zakresie sporządzenia wykazu produktów rolnych, które byłyby wyłączone z procedury uszlachetniania czynnego ze względu na zasadnicze interesy producentów krajowych.    11. Traktowanie skrobi ziemniaczanej jako segmentu rynku zbożowego i przyjęcie takich samych regulacji jak dla ziarna zbóż.    Przyjęte w opracowywanym projekcie ustawy o regulacji rynku skrobi uregulowania zapewnić powinny stabilny rozwój i funkcjonowanie sektora ziemniaczanego w sferze produkcji ziemniaków, ich przetwórstwa na skrobię i obrocie handlowym skrobią na rynku krajowym, jak i w obrocie międzynarodowym.    Zapisy zawarte w tym akcie prawnym są przygotowane na podstawie rozporządzeń Unii Europejskiej regulujących rynek zbóż, ziemniaków skrobiowych i skrobi ziemniaczanej. Pozwolą one podmiotom polskim produkującym ziemniaki skrobiowe, skrobię ziemniaczaną oraz eksporterom na korzystanie z takich samych preferencji i subwencji, z jakich korzystają te podmioty gospodarcze w krajach Unii Europejskiej.    Podsekretarz stanu    Andrzej Łuszczewski    Warszawa, dnia 18 maja 1999 r.