Debaty sejmoweXIII Kadencja

Interpelacja w sprawie walki z kartelami i potrzeby regulacji dotyczących wysokości kar, ewentualnych zwolnień z kar lub ich obniżenia w przypadku ujawnienia kartelu

   Szanowny Panie Ministrze! Kartel to porozumienie firm (formalne lub nie), które ogranicza, narusza lub eliminuje konkurencję z rynku. Najczęściej ustala się w nim ceny, warunki sprzedaży, ograniczenie produkcji itp. Porozumienie takie mogą zawrzeć firmy na tym samym lub na różnych poziomach rynku (np. producenci ze sprzedawcami). Tajność kartelu powoduje, że bardzo trudno udowodnić takie działania i ukarać uczestników porozumienia. Trudno jest oszacować rozmiary tego zjawiska w Polsce.    Kilka dni temu zasygnalizowano mi problem niejasności i nieszczelności przepisów odnośnie do kartelu. Przedsiębiorcy rzadko chcą informować o uczestnictwie w takim porozumieniu. Głównym powodem są niejasne przepisy o karach finansowych, które nie zachęcają do ujawniania karteli.    Polskie przepisy nie zakazują wszystkich porozumień pomiędzy firmami. Wiele z nich jest dopuszczalnych, jeśli łączny udział w rynku dogadujących się firm nie przekracza 5%. (a gdy działają na różnych szczeblach obrotu - 10%). Jednak nawet dla podmiotów, które nie przekraczają tych limitów, zakazane jest m.in. ustalanie cen czy wielkości produkcji. Od tej zasady jest tylko kilka wyjątków.    Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080, ze zm.) przewiduje, że firmy, które dobrowolnie wycofają się z kartelu i ujawnią go oraz zaczną współpracować z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów w jego rozpracowaniu, mogą liczyć na łagodniejsze kary albo nawet ich brak. Maksymalna kara to 10% ubiegłorocznego przychodu za uczestnictwo w kartelu.    Program ten to tzw. leniency, którego zasadniczym celem jest pomoc organu antymonopolowego w odstąpieniu od karteli, skierowany jest głównie do tzw. sektora MSP, które niejednokrotnie pod presją dużych koncernów godzą się na uczestnictwo w nielegalnym porozumieniu. Działa on już od 2,5 roku. Warunkiem jego skuteczności jest atrakcyjność, rozpoznawalność i opłacalność. Ten ostatni warunek najtrudniej jednak spełnić firmom, które chcą ujawnić uczestnictwo w kartelu.    Co prawda, na podstawie art. 103a wspomnianej wyżej ustawy z dnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 2004 w sprawie trybu postępowania w przypadku wystąpienia przedsiębiorców do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie (Dz.U. Nr 130, poz. 1380) określone są zasady, na jakich kary są obniżane, jednakże w większości państw obniżki są liczone od tej kary, jaka zostałaby wymierzona w konkretnej sprawie, w Polsce zaś są liczone od maksymalnego pułapu. Zatem ˝kara z obniżką˝ może być wyższa od kary zwykłej. To w konsekwencji rodzi wątpliwości firm co do skorzystania z programu leniency.    Program leniency winien zatem w lepszym stopniu zachęcać firmy do skorzystania z niego i roztaczać lepszy parasol ochronny nad nimi (będzie to możliwe przy opracowaniu lepszych, łagodniejszych przepisów odnośnie do kar), wtedy tylko coraz więcej firm uwikłanych w porozumienia kartelowe będzie decydowało się na ich ujawnienie. Potrzeba odpowiedniej nowelizacji ustawy antymonopolowej w części dotyczącej leniency, niestety projekt przygotowanej ustawy tego nie zakłada.    W związku z powyższym zwracam się do pana ministra z następującymi pytaniami:    1. Jak ocenia pan minister walkę z kartelami, czy przewiduje pan podjęcie stosownych kroków, aby ograniczyć to zjawisko?    2. Co sądzi pan minister o możliwości skorzystania z programu leniency przez inicjatorów, którzy zachęcają, ale mimo wszystko nie zmuszają do kartelu?    3. Czy zdaniem pana ministra obecne uregulowania w sposób skuteczny zachęcają firmy do ujawnienia kartelu i skorzystania z programu leniency?    Z poważaniem    Poseł Renata Rochnowska    Warszawa, dnia 8 grudnia 2006 r.